TR FR AR

Osmanlı Arşivi Rehberi
Metin Boyutu [-] [+]

Araştırmacıların defter ve belge serilerine daha kolay ulaşabilmeleri amacıyla İndeks'in analitik olmasına özen gösterilerek hazırlanan Osmanlı Arşivi Rehberi; Önsöz, Giriş, Dört Ana Bölüm, Ekler, Bibliyografya ve İndeks'ten meydana gelmektedir.

Osmanlı Devleti'nden devralınan büyük miras, bugün Türkiye'yi dünyada en zengin arşiv potansiyeline sahip sayılı ülkelerden birisi durumuna getirmiştir. Osmanlı'nın hükümran olduğu topraklar üzerinde, başta Türkiye Cumhuriyeti olmak üzere, hâlen kırka yakın bağımsız ülke yer almaktadır. Bu ülkelerin Osmanlı dönemlerindeki tarihlerinin en zengin kaynağı Osmanlı Arşivleri'dir.

Orta ve Yakın Doğu, Balkan ve Akdeniz ülkeleri içerisinde kudretli ve kuvvetli devlet olabilme vasfını uzun süre devam ettiren Osmanlı Devleti'nde arşiv fikri çok eskilere kadar uzanmaktadır. Arşivin, bir milletin tarih ve kültür hazinesi olduğunu idrak eden ecdadımız, bunun içindir ki kurduğu arşiv teşkilatına "Hazine-i Evrak" adını vermiştir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Osmanlı Devleti'nin merkez teşkilatını meydana getiren Divan-ı Hümâyûn, Bâb-ı Defterî ve Bâb-ı Âsafî/Bâb-ı Âlî ve bunların çeşitli daire ve kalemlerine ait sicil, defter vevesikaları ve her türlü yazışmalarının tutulduğu arşiv olması nedeniyle Osmanlı Devleti'nin ana arşivi hüviyetini taşımaktadır.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde, yerli ve yabancı araştırmacıların istifadesine sunulan çok çeşitli ve değerli arşiv malzemesi vardır. Buna karşılık, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ni bütünüyle tanıtan Türkçe yayın fazladeğildir. Hele yabancı dillerde, sınırlı sayıda makalenin dışında bu tür neşriyata rastlamak mümkün değildir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi hakkında bugüne kadar birkaç tane rehber yayınlanmıştır. Bunlardan ilki, Midhat Sertoğlu'nun 1955 yılında yayınlanan "Muhteva Bakımından Başvekâlet Arşivi" adlı eseridir. Bu eser, araştırmacıların kendi ihtisas dallarına göre arşivdeki malzemeden ne şekilde yararlanabileceklerini tespit gayesiyle hazırlanmıştır. Söz konusu rehber, yaklaşık yirmi beş yıl süreyle, Osmanlı Arşivi araştırmaları için bir el kitabı hüviyetini taşımıştır.

Bahse konu rehberlerin ikincisi, Atillâ Çetin'in hazırlamış olduğu ve 1979 yılında neşredilen Başbakanlık Arşivi Kılavuzu adlı kitaptır. Bueserde, Osmanlı Arşivi'nin ihtiva ettiği malzeme, tasnifler, araştırmaya açık bölümler ve devam etmekte olan tasnif çalışmaları tanıtılmıştır. Eser,bu özelliğiyle yukarıda zikredilen birinci çalışmayı tamamlar mahiyettedir.

Üçüncü rehber, Türkiye Cumhuriyeti'nin de üyesi bulunduğu İslâm Konferansı Teşkilatı'na bağlı İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA) tarafından Osmanlı Arşivi'nden yararlanacak üye ülkelerin araştırmacıları için İsmet Binark ve Necati Aktaş'a hazırlattırılmıştır. Eser,Arapça olarak "El-Arşifü'l-Osmânî" adıyla 1986'da Amman'da yayınlanmıştır. Bu eserde, arşivdeki malzemeler, tasnifler ve araştırmaya açık olan fonlar, Osmanlı Devleti merkez teşkilatı tarihi ile birlikte düşünülerek sistematik bir şekilde tanıtılmış; araştırmacıların arşiv malzemesine en kolay yoldan ulaşabilmeleri anlayışı ön planda tutulmuştur. Yerli ve yabancı araştırmacılar için "başvuru" eseri olma özelliğini taşıyan bu rehberler, ilerleyen zaman içinde, yeni tasnif çalışmalarını yansıtamadıklarından ötürü ihtiyaca cevap verememişlerdir.

1987 yılında Osmanlı Arşivi'ne yeni personel alımıyla hızlandırılan tasnif çalışmaları sonucunda hazırlanan kataloglar, yeni bir rehberin yayınlanması mecburiyetini tekrar ortaya çıkarmıştır. Bu gayeyle Genel Müdürlüğümüz tarafından "Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi" adlı eser hazırlanarak 1992 yılında yayınlanmıştır. Çok kısa zamanda bu eserin mevcudunun tükenmesi ve geçen süre içerisinde pek çok fonun tasnifinin tamamlanarak araştırmaya açılması, mevcut rehberin yeni bir baskısının yapılmasını zorunlu hâle getirmiştir. 2000 yılında genişletilmiş ikinci baskı da çıkmış, fakat daha bu baskının mevcudu bitmeden yeni fonla raraştırmaya açılarak birçok katalog araştırmacının istifadesine sunulmuştur. İşte üçüncü baskı olarak hazırlanan bu rehber, yerli ve yabancı araştırmacılara Osmanlı Arşivi'ni tanıtmak, araştırmaya açık fonlar hakkında bilgiler vermek, hâlen sürdürülmekte olan tasnif çalışmalarına ait en yeni bilgileri araştırmacılara sunabilmek maksadıyla hazırlanmıştır.

Osmanlı Arşivi Rehberini indirmek için tıklayınız.




© 2014 - General Directorate of State Archives of the Prime Ministry of the Republic of Turkey